Październik 1998

Pan Janusz Steinhoff Minister Gospodarki Ministerstwo Gospodarki Pl. Trzech Krzyży 5 00-950 Warszawa

Wytyczne Banku Światowego odnośnie programu restrukturyzacji górnictwa w Polsce

Polska wersja listu Pana Basila G. Kavalsky'ego do Ministra Steinhoffa w sprawie uwag Banku Światowego dotyczących proponowanych zapisów ustawy o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego

Dotyczy: Programu Restrukturyzacji Sektora Górnictwa Węgla Kamiennego

Szanowny Panie Ministrze,

W przeciągu ostatnich czterech miesięcy odbyliśmy kilka misji i przeprowadziliśmy obszerne rozmowy z różnymi ministerstwami zaangażowanymi w program reformy górnictwa, z Państwową Agencją Restrukturyzacji Górnictwa Węgla Kamiennego (PARGWK. S.A.), spółkami węglowymi i władzami województwa katowickiego. Pierwsza pożyczka Banku Światowego, która sfinansowałaby około 50% kosztów osłon socjalnych programu reformy prognozowanych na 1999 rok jest obecnie daleko zaawansowana, Ocena pożyczki będzie uzależniona od posiadania satysfakcjonującego prawa umożliwiającego reformę (włączając w to projekty rozporządzeń wykonawczych); biznes planów i kontraktów menedżerskich, a także Listu o Polityce Rozwoju Sektora. Ocena będzie także uzależniona od silnego trzymania się przez rząd podstawowych zasad wolnego handlu węglem, wolnego wyznaczania cen węgla, konkurencji i silnej autonomii spółek węglowych w kierowaniu i poprawie swojej działalności.

Jak zostało to już zaznaczone w naszej poprzedniej korespondencji i w sprawozdaniach z misji, uważamy, że ten program ma wielkie znaczenie dla Polski i jesteśmy zachęceni bardzo pozytywną odpowiedzią górników na pakiety socjalne. Pomyślne wdrożenie może prowadzić do uzdrowienia kondycji finansowej sektora węglowego i przyczynić się do szybkiego uzdrowienia i wzrostu nie tylko na Śląsku, lecz także dla całej gospodarki, Program zmniejszy także obciążenie zasobów państwa l przyczyni się do stworzenia wielu nowych miejsc pracy, szczególnie w sektorze prywatnym.

Podczas spotkań z panem Strongmanem, Fretwellem i Węglowym Zespołem Socjalnym zostaliśmy poinformowani o najnowszych zamierzeniach dotyczących projektów ustaw i intensywnej debaty dotyczącej wielu z tych zagadnień. Od czasu ostatniej misji dokładnie przemyśleliśmy wiele kwestii, które ustawa o restrukturyzacji górnictwa umożliwiająca przeprowadzenie reformy musi zaadresować i chcielibyśmy przedstawić pewne konkretne poglądy odnośnie sposobu, w jaki pewne zagadnienia mogą być jak najlepiej ujęte w ustawie w celu zapewnienia pomyślnej realizacji programu. Mamy nadzieje, że pożytecznie to się przyczyni do dalszych działań przeprowadzanych przez rząd w zakresie przygotowywania ustawy i jesteśmy gotowi przedstawić jakiekolwiek wyjaśnienia lub przedyskutować te zagadnienia przy najbliższej okazji. Nasze poglądy mogą zostać podsumowane następująco:

Zagadnienia te odnoszą się do:

* kwalifikowania się do osłon socjalnych ograniczonego do spółek i pracowników ściśle związanych z produkcją węgla;

• brak wzrostów płac realnych w przypadku spółek przynoszących straty;

• przemieszczenie pracowników biorących urlop górniczy do jednego podmiotu w celu poprawienia przejrzystości mechanizmów transferów finansowych;

• odpowiedzialność za administrację techniczną i finansową pakietu socjalnego oddelegowana do lub dzielona z Ministerstwem Pracy i Polityki Socjalnej;

• plany restrukturyzacji finansowej indywidualnie dopasowane do potrzeb każdej ze spółek;

• przeprowadzenie przez niezależnych ekspertów finansowych analizy płynności finansowej, wyników finansowych i wyceny aktywów dla każdej spółki węglowej;

• przeprowadzenie zadań likwidacji kopalń przez zewnętrznych wykonawców, gdzie ci wykonawcy byliby zapłaceni bezpośrednio z budżetu państwa;

• satysfakcjonujące plany ochrony środowiska zaakceptowane przez Ministerstwo Ochrony Środowiska jako warunek wstępny dla restrukturyzacji opłat, kar i odsetek z tytułu ochrony środowiska;

• zainicjowania przez Ministerstwo Ochrony Środowiska przeglądu środowiskowego sektora;

• zarządzanie spółkami zbudowane na bazie Zarządów wyznaczonych przez niezależne Rady Nadzorcze, których członkowie jako grupa wnoszą silne doświadczenie z sektora prywatnego i wiedze i umiejętności z sektora węglowego;

• przygotowanie przez Ministerstwo Skarbu Państwa stanowiska odnośnie metod i procesów (strategii) prywatyzacji;

• indywidualne pozycje w budżecie państwa dla różnych typów dotacji;

• uzgodnienia wdrożeniowe, gdzie zakres kompetencji i odpowiedzialność odpowiadają możliwościom; oraz

• wyznaczenie przez kancelarie prezesa rady ministrów Międzyministerialnego Komitetu Sterującego z jego własnym profesjonalnym sekretariatem.

Chociaż w tej chwili nie znajdujemy się jeszcze w punkcie przedstawiania specyficznych warunków związanych z pożyczką dotyczących tych zagadnień, to załącznik do mniejszego pisma szerzej przedstawia te punkty i wyznacza, podejścia, które uważamy za krytyczne dla pomyślnej realizacji i związanego z tym wsparcia Banku Światowego,

Z powodu zainteresowania tym zagadnieniem, kopię tego listu przesyłamy także do

ministerstw i wyższych urzędników państwowych wymienionych poniżej.

Z poważaniem,

Basil G. Kavalsky Dyrektor Krajowy na Polskę i Kraje Bałtyckie

________________________________________

ZAŁĄCZNIK

Uwagi Banku Światowego związane z możliwymi postanowieniami projektów ustawy umożliwiajacej Reformę Sektora Górnictwa Węgla Kamiennego

A. RESTRUKTURYZACJA ZATRUDNIENIA

l. Obecna treść Górniczego Pakietu Socjalnego (GPS), chociaż szczodra, efektywnie wspiera proces restrukturyzacji zatrudnienia. W celu uniknięcia jakichkolwiek nieuzasadnionych wzrostów kosztów programu, zademonstrowania stabilności programu oraz zachowania bezpieczeństwa socjalnego jest istotne aby schemat górniczego pakietu socjalnego, tak jak jest on odzwierciedlony w rozporządzeniach rnajowych,_czerwcowym, Programie Rządowym oraz Projekcie Ustawy z 6 lipca, nie został znacząco zmieniony.

l. Zagadnienia projektowe

(a) Kwalifikowanie się spółek

Sektor górnictwa węgla kamiennego stał się wzrastająco nierentowny w dużej mierze z powodu przerostu zatrudnienia i bardzo wysokich wzrostów płac. Obecnie, koszty zatrudnienia i powiązane z nim, wynoszą zwykle ponad połowę pieniężnych kosztów operacyjnych kopalń. W celu jak największej skuteczności górniczego pakietu socjalnego, kryteria zakwalifikowania się spółek powinnv_jak najściślej odnosić się do spółek. które są bezpośrednio związane z produkcją węgla. Obejmowałoby to wszystkie spółki węglowe i małą liczbę spółek usługowych bezpośrednio związanych z wydobywaniem węgla kamiennego pod ziemia - np. takie jak Bytomska Spółka Budowy Szybów. Program nie powinien obejmować innych spółek zależnych lub spółek związanych z obrotem węgla, transportem lub utylizacja.

(b) Kwalifikowanie się pracowników

Pakiet powinien być ograniczony do pracowników bezpośrednio związanych z produkcją węgla, a w szczególności z wydobyciem pod ziemią. Kryteria kwalifikowania się zostały wyszczególnione w dekrecie maja 1998 i nie powinny zostać rozszerzone poza pracowników wymienionych w rozporządzeniu. Ponadto nie powinno zostać zmienione wymaganie przepracowania co najmniej trzech miesięcy pod ziemią. Jednak jest ważne aby zapewnić, że postanowienia rozporządzenia nie działają nadmiernie na niekorzyść specyficznych grup demograficznych, a w szczególności kobiet zatrudnionych w spółkach węglowych. Powinno zostać przeprowadzone studium na temat wpływu tych postanowień na żeńską część załogi i ich rodziny, tak aby można było określić dokładny wpływ i jeśli będzie to konieczne wprowadzić poprawki.

(c) Ograniczenia płacowe

W możliwym stopniu wypłaty wynagrodzeń a w szczególności podwyżki płac realnych powinny być związane z polepszonymi wynikami finansowymi spółki i zwiększona zyskownością, a nie po prostu oparte na ogólnokrajowych wskaźnikach, całościowej sytuacji ekonomicznej lub pozycji przetargowej zainteresowanych stron. Biorąc pod uwagę wysokie straty każdej ze spółek, podwyżki płac realnych nie powinny mieć miejsca_dopóki spółki przynoszą straty i powinny zostać utrzymane ograniczenia proponowane we wstępnych zapisach ustawy według propozycji rządu. Zamiast tego podwyżki płac realnych powinny zostać powiązane z osiągnięciem finansowej zyskowności, a nie z prostym ograniczeniem strat.W tym kontekście byłoby pożądane ustalenie poszczególnych porozumień placowych na poziomie spółki, a nawet kopalni, tak aby pracownicy zyskownych kopalń lub spółek mogli uczestniczyć w korzyściach i być wynagradzani, podczas gdy pracownicy spółek przynoszących starty uzyskiwaliby niższą zapłatę, jako że firmy generujące straty nie mogą sobie pozwolić na duże podwyżki płac.

2. Zagadnienia wdrożeniowe

(a) Odłączenie górników biorących urlopy górnicze od spółek węglowych

Istnieje potrzeba zapewnienia, że górnicy biorący urlopy górnicze są "odwiązani" od działań górniczych i zintegrowani z gospodarka lokalną. Duża ilość górników (60%) wybiera urlop górniczy, lecz obecne procedury wymagają, że te osoby muszą pozostać przywiązane do swojej kopalni przez okres do 5 lat, Ten schemat także obejmuje pracowników uzyskujących pewne płatności, które są finansowane przez spółkę węglową, a także płatności finansowane z budżetu państwa. Ten schemat spowoduje ponoszenie przez kopalnie kosztów administracyjnych i zmniejszy przejrzystość i klarowność budżetowania i księgowości. Może to zaowocować innymi pośrednimi kosztami, zostawić otwartą furtkę do ponownego zatrudnienia i nie ułatwia zintegrowania górników z szerszą gospodarką. Generalnie, kierownictwa kopalń wyraziły zainteresowanie w przeniesieniu na inne podmioty odpowiedzialności odnośnie dokonywania transferów na rzecz górników biorących urlopy górnicze, a wojewoda wyraził troskę o większe zintegrowanie górników z szerszą gospodarką regionu. Obejmowałoby to także odpowiedzialność nowego podmiotu za wszystkie płatności dla górników biorących urlopy górnicze. Podsumowując, .górnicy biorący urlopy górnicze powinni zostać przeniesieni ze spółek węglowych do innego podmiotu, który będzie wtedy odpowiedzialny za wszystkie płatności, których trzeba dokonać na rzecz górników biorących urlop górniczy, a które w całości byłyby finansowane z budżetu państwa. Podmiotem tym mógłby być nowy podmiot sektora górnictwa węgla kamiennego lub może ZUS, jeśli jest to możliwe z prawnego punktu widzenia.

(b) Kompletna administracja techniczna i finansowa Górniczym Pakietem Socjalnym

Zachodzi potrzeba zapewnienia maksymalnej przejrzystości i wydajności w administrowaniu Górniczym Pakietem Socjalnym (GPS). Znaczące rozmowy zostały odbyte zarówno w łonie Rządu jak i Banku w odniesieniu do słuszności zachowania obecnego przepływu pieniędzy, który zasadniczo powierza spółkom węglowym zarządzanie płatnościami i monitorowanie ich własnego programu. W łonie Rządu i Banku zostały przedyskutowane alternatywne rozwiązania dotyczące uczynienia z Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej (MPiPS), a konkretnie regionalnych i lokalnych biur pracy, wiodących organów odpowiedzialnych za administrowanie Górniczym Pakietem Socjalnym, ponieważ: (a) MPiPS a nie Ministerstwo Gospodarki (MG) jest całościowo odpowiedzialne za kwestie zatrudnieniowe z ramienia rządu i ma bogate doświadczenie w realizacji i monitorowaniu wsparcia socjalnego i aktywnych programów zatrudnieniowych; (b) MPiPS byłoby obiektywną trzecią stroną w administrowaniu programem; (c) integracja GPS i górników z działaniami MPiPS promowałaby integracja górników w szerszą gospodarkę regionalną, oraz (d) zmniejszyłaby duplikację usług zatrudnieniowych w sektorze górnictwa węgła kamiennego i w innych sektorach, które będą mogły przeprowadzać podobne działania restrukturyzacyjne. Podsumowując, Ministerstwo Gospodarki (MG) powinno oddelegować lub podzielić_się_z MPiPS odpowiedzialnością za finansowe i techniczne administrowanie GPS, które z kolei mogłoby pracować razem ze spółkami węgłowymi, ZUS-em, bankami i innymi agencjami komunalnymi przy dokonywaniu płatności i organizowaniu potrzebnych usług zatrudnieniowych. (W tym kontekście warto zauważyć, że zasada podzielenia się odpowiedzialnością przez Ministerstwo Gospodarki z innym ministerstwem została także zaproponowana w odniesieniu do prywatyzacji, gdzie jest spodziewane, że Ministerstwo Skarbu Państwa (MSP) przejmie wiodącą odpowiedzialność),

B. RESTRUKTURYZACJA FINANSOWA I KONTROLA

l. Restrukturyzacja finansowa

Restrukturyzacja finansowa proponowana dla sektora górnictwa węgla kamiennego jest bardzo obszerna i w niektórych przypadkach bardziej szczodra niż jest to potrzebne, Uzgodnienia restrukturyzacji finansowej powinny zapewniać każdej spółce sumę restrukturyzacji finansowej potrzebnej do umieszczenia spółki na solidnych podstawach finansowych. Powinno to także uwzględniać poprawy wynikające z likwidowania nadmiernych mocy produkcyjnych, zmniejszania zatrudniania i lepszej wydajności. W ten sposób każda spółka może stopniowo zmniejszyć straty i uzyskać zyskowność. Chociaż podstawowe zasady i przepisy powinny zostać wyznaczone w ustawach, to prawo powinno przewidywać restrukturyzację finansową zapewnianą dla każdej spółki na podstawie zademonstrowanej potrzeby i nie powinno bvć uprawnieniem do restrukturyzacji finansowej niezależnie od potrzeb.

Uzgodnienia restrukturyzacji finansowej powinny także zapewniać, że z każda spółką zostanie uzgodniony satysfakcjonujący plan naprawczy środowiska przed restrukturyzacją jakichkolwiek zobowiązań finansowych związanych z ochroną środowiska. W czasie proponowania restrukturyzacji zobowiązań (finansowych i innych) związanych z ochroną środowiska, każda spółka powinna przedstawić uaktualniony plan środków naprawczych środowiska. Restrukturyzacja środowiskowych zobowiązań finansowych nie powinna mieć miejsca dopóki Ministerstwo Ochrony Środowiska zaaprobuje planu naprawy środowiska zainteresowanej spółki węglowej

2. Niezależna analiza płynności finansowej, wyników finansowych i wyceny aktywów każdej spółki węglowej

Jesteśmy zaniepokojeni faktem bardzo nielicznych niezależnych analiz sytuacji finansowej spółek węglowych. Podczas naszej pierwszej misji napotkaliśmy na znaczące trudności w uzyskaniu bieżących informacji finansowych, ponieważ zwykle były one ograniczone dla spółek węglowych i PARGWK S.A. Chociaż od tego czasu zaczęliśmy uzyskiwać takie informacje, to nie jesteśmy w stanie dokonać głębokiej oceny sytuacji finansowej każdej ze spółek węglowych lub stopnia, do jakiego poszczególne spółki posiadają fundusze należne, które zostały zatrzymane w spółkach węglowych w uzasadniony lub nieuzasadniony sposób Rządowi lub funduszom ochrony środowiska. Odnieśliśmy wrażenie, że niektóre spółki wykorzystały swoje dostępne przepływy pieniężne właściwie, podczas gdy inne spółki może tak nie postępowały. W celu uzyskania głębokiego i dokładnego zrozumienia sytuacji finansowej i zarządzania środkami pieniężnymi każdej ze spółek, Rząd powinien przeprowadzić badanie sytuacji finansowej i wyników działalności każdej ze spółek węglowych (włączając w to raporty biegłych rewidentów) dokonane przez uprawnionych niezależnych ekspertów finansowych. Ta analiza, która powinna zostać rozpoczęta do końca bieżącego roku powinna także uwzględniać ocenę i wycenę aktywów każdej spółki węglowej. W tym kontekście chcielibyśmy położyć nacisk na to, że część spółek posiada duże aktywa w nieruchomościach, których wartość księgowa może wcale nie odzwierciedlać ich rzeczywistej wartości, a sprzedaż takich nieruchomości znacząco przyczyniłaby się do zmniejszenia zadłużenia spółki. Jest to ważne zagadnienie do oceny.

Niektóre spółki wydają się mieć dotkliwa sytuację w zakresie płynności finansowej i powyżej proponowany raport powinien także specjalnie zająć się zagadnieniem, czy zasady restrukturyzacji finansowej właściwie odpowiadają sytuacji w zakresie płynności finansowej każdej spółki, a jeśli nie to jakie dodatkowe środki musza zostać podjęte. Chociaż zachodzi potrzeba szybkiego działania w tym zakresie, to ostateczne decyzje dotycząca restrukturyzacji finansowej powinny zostać oparte na procesie zapewniającym odpowiednia ilość czasu na konsultacje, negocjacje i jeśli to będzie konieczne_na arbitraż pomiędzy wszystkimi zainteresowanymi stronami i nie podlegającym żadnym ustalonym terminom czy okresom czasu..

3. Mechanizmy transferów finansowych - likwidacja

W szeregu przypadków do tej pory przy likwidacji kopalń miały miejsca duże opóźnienia i przekroczenia kosztów. Jest szereg kopalń, gdzie likwidacja wciąż nie została zakończona pomimo kilku kat działalności w tym zakresie.

Mechanizmy transferów finansowych dla funduszy przeznaczonych na restrukturyzację i likwidacje kopalń powinny być jak najbardziej przejrzyste i bezpośrednie, łatwe do monitorowania i powinny ułatwiać terminowe i szybkie zamykanie kopalń. Biorąc pod uwagę te kryteria, mechanizm zapewniania funduszy na likwidację bezpośrednio w formie zaliczki dla spółek węglowych może spowodować trudności w monitorowaniu zarówno ich wykorzystania jak i wystarczającej wysokości tych funduszy. W chwili obecnej spółki węglowe mocno narzekają, ze działania likwidacyjne są dotkliwie powstrzymywane z powodu braku funduszy. Dla porównania niektórzy wyżsi urzędnicy z innych organizacji i ministerstw uważają, że fundusze były zapewniane w odpowiedniej wysokości i że może spółki węglowe nie najlepiej je wykorzystały. Może to zostać rozwiązane przez zastosowanie podejścia, gdzie: (a) planv likwidacji konkretnej kopalni są proponowane przez spółkę węglowa: (b) plany likwidacji są weryfikowane i zatwierdzane przez niezależną trzecią stronę w odniesieniu do proponowanego zakresu, terminowości i efektywności kosztów: (c) w oparciu o plan zadania likwidacyjne są wystawiane na publiczny przetarg na zasadzie konkurencji: (d) wykonawcy, którzy wygrali przetargi i_którzv podejmują prace są płaceni bezpośrednio przez budżet państwa na podstawie poświadczenia wykonania zleconych prac przez spółkę węglową. Trzecia strona powinna zweryfikować i ocenić plan zamknięcia kopalni pod względem proponowanego zakresu, terminowości i efektywności kosztów w celu zapewnienia, ze zarówno częściowa jak i całkowita likwidacja jest przeprowadzana w terminowy i efektywny kosztowo sposób. Zdajemy sobie sprawę, że możliwą przeszkoda dla tego może być fakt, że takie fundusze nie mogłyby już być wykorzystywane przez spółkę węglową do dania pracy swoim pracownikom. Trudność w pozwalaniu spółkom na przeprowadzanie zadań likwidacyjnych leży w tym, że może spowolnić proces likwidacji kopalni i opóźnić proces restrukturyzacji zatrudnienia. Z drugiej strony poprzez dawanie kontraktów prywatnym wykonawcom, proces pomaga w bezpośrednim pobudzaniu lokalnej przedsiębiorczości i pomaga wzmocnić lokalny rynek pracy.

C. OCHRONA ŚRODOWISKA

1. Plany Naprawy Środowiska spółek węglowych

Jest niezbędnym warunkiem, aby Program prowadził do poprawy wyników spółek węglowych w zakresie ochrony środowiska zarówno pod względem zmniejszenia szkodliwego wpływu bieżących działań jak i rehabilitacji terenów zamkniętych kopami i urządzeń, utylizacji odpadów. Uważamy za ważne, aby Ministerstwo Ochrony Środowiska wraz z krajowymi, regionalnymi .i lokalnymi funduszami ochrony środowiska przyjęło wiodącą rolę w zakresie oceny przez rząd zagadnień ochrony środowiska w sektorze górnictwa węgla kamiennego. Lecz jak do tej pory program kładł niewystarczającą uwagę na kwestię poprawy ochrony środowiska, a Ministerstwo Ochrony Środowiska nie przyjęło aktywnej roli w odniesieniu do postanowień Programu dotyczących ochrony środowiska. Biznes plany przygotowywane przez każdą ze spółek węglowych są miejscem, gdzie te aspekty mają być ujęte. Ministerstwo Ochrony Środowiska powinno starannie ocenić i przyjrzeć się programom ochrony środowiska zawartych w biznes planach spółek węglowych.

2. Sektorowa Ocena Wpływu Górnictwa Węgla Kamiennego na Środowisko

Ministerstwo Ochrony Środowiska powinno także, szybko przeprowadzić ocenę ochrony środowiska w sektorze górnictwa węgla kamiennego, tak aby rząd miał zaktualizowany i pełny przegląd zagadnień ochrony środowiska w sektorze .górnictwa węgla kamiennego. zanim plany restrukturyzacji finansowej związane z ochroną środowiska dla poszczególnych spółek zostaną uzgodnione.

D. ZARZĄDZANIE SPÓŁKAMI

l. Wyznaczenie Członków Rad Nadzorczych przez Udziałowca

Uzgodnienia dotyczące zarządzania spółkami powinny zostać wprowadzona w możliwym stopniu zgodnie z tymi, które będą przeważać po prywatyzacji sektora. W ramach takich uzgodnień, kierownictwo wyższego szczebla jest wyznaczane przez Prezesa Spółki: Prezes jest wyznaczany przez Rade Nadzorczą, która z kolei jest wyznaczana przez Udziałowca. W ramach tych uzgodnień łańcuch dowodzenia, kompetencje i odpowiedzialność na każdym poziomie jest jasna i jeśli udziałowiec jest niezadowolony z wyników działalności spółki, to wyznacza wtedy nową Radę Nadzorczą, która z kolei wyznacza nowego prezesa spółki, który wtedy wybiera swój zespół kierowniczy. W sytuacji, gdzie udziałowiec bezpośrednio wyznacza zarząd spółki, funkcje i kompetencje zarówno rady nadzorczej jak i prezesa spółki są znacząco osłabione. Wyznaczenie pełnomocnika służyłoby dalszemu pomieszaniu związków i osłabiłoby kompetencje i zakres odpowiedzialności rady nadzorczej - chyba że przewodniczący Rady Nadzorczej zostanie wyznaczony pełnomocnikiem. W przeszłości w Polsce rady nadzorcze nie działały dobrze jako przedstawiciele udziałowca i istnieje zaniepokojenie, że jeśli zostanie wdrożona struktura proponowana powyżej, to rady nadzorcze ulegną wpływowi kierownictwa. Jest to uzasadnione zaniepokojenie. Można je rozwiązać poprzez upewnienie się, że udziałowiec wyznacza członków rady nadzorczej, którzy: (a) jako grupa wnoszą połączenie dogłębnej wiedzy i doświadczenia wyniesione z sektora prywatnego i sektora górnictwa węgla kamiennego: (b) którzy rozumieją swoją role i odpowiedzialność; oraz (c) posiadają niezbędny czas i zademonstrowali niezbędne zaangażowanie w wypełnienie tej roli

2. Instrukcje dla Członków Rad Nadzorczych od Udziałowca

Jest jasne, że jeśli osoby wyznaczone jako członkowie rady nadzorczej nie będą miały czasu, kompetencji ani zaangażowania w wykonywanie tej roli, to wtedy te uzgodnienia nie będą się, sprawdzać. Lecz członkowie rad nadzorczych muszą mieć także wyraźne zrozumienie tego, czego się od nich oczekuje, jeśli mają odgrywać efektywną role w kierowaniu przedsiębiorstwem. Stąd, udziałowiec musi dać jasne instrukcje członkom rad nadzorczych co do ich mandatu, roli. zakresu odpowiedzialności, podległości i kryteriów wyników działalności.

E. PRYWATYZACJA

l. Dokument strategii prywatyzacji

Ostatecznym celem reformy jest ustanowienie konkurencyjnych, niedotowanych, zyskownych, prywatnych spółek węglowych. Ministerstwo Skarbu Państwa zachowało nadzór i odpowiedzialność za prywatyzację i obecnie jest przeprowadzanych szereg inicjatyw przez zarówno Ministerstwo Skarbu Państwa jak i poszczególne spółki węglowe w celu sprywatyzowania różnych kopalń i aktywów górniczych. Wybór metody prywatyzacji (pod względem sprzedaży aktywów, sprzedaży działających przedsiębiorstw, joint ventures, akcji lub wykupu menedżerskiego itd.), a także procesu prywatyzacji (kto opracowuje i wykonuje program.?; czy transakcja zostanie dokonana przez bank inwestycyjny czy też bank inwestycyjny odgrywałby tylko rolę doradczą?) jest krytyczną kwestią, Istnieją także kwestie związane z prywatyzacją niewęglowych spółek zależnych i aktywów, szczególnie aktywów w nieruchomościach, które w przypadku niektórych spółek mogą mieć bardzo znaczną wartość. Jest także możliwe, że niektóre kopalnie i elektrownie, które są ściśle ze sobą powiązane mogą być najlepiej sprywatyzowane w postaci połączonej jednostki. W celu wyjaśnienia, w jaki sposób te zagadnienia zostaną ujęte, Ministerstwo Skarbu Państwa powinno przygotować stanowisko na temat strategii i mechanizmu prywatyzacji w sektorze górnictwa węgla kamiennego, wyjaśnienia zasad, procedur i spodziewanego harmonogramu czasowego dla realizacji prywatyzacji spółek węglowych. Kopalnie Bogdanka i Budryk powinny zostać w .gestii Ministerstwa Skarbu Państwa. iako_że zostały one już przeznaczone do prywatyzacji.

Ważne jest także wniesienie jasności co do roli Ministerstwa Gospodarki i Ministerstwa Skarbu Państwa w ramach programu w tym zakresie. Zgodnie z programem Ministerstwo Gospodarki przejmuje krytyczne funkcje właścicielskie od Ministerstwa Skarbu Państwa na okres restrukturyzacji 1998-2002 z wyjątkiem prywatyzacji, gdzie wiodąca rola pozostaje w gestii Ministerstwa Skarbu Państwa. Jest całkowicie właściwe, aby Ministerstwo Skarbu Państwa kierowało prywatyzacją, jako że jest ono odpowiedzialne za prywatyzacje całej gospodarki, ma znaczące doświadczenie i wiedzę w tym zakresie i może zapewnić, że podejście do prywatyzacji w sektorze górnictwa węgła kamiennego będzie zgodne z działaniami prywatyzacyjnymi w innych dziedzinach gospodarki. Jednak w celu prawidłowego funkcjonowania tego układu potrzeba starannej koordynacji pomiędzy Ministerstwem Skarbu Państwa a Ministerstwem Gospodarki, jako że Ministerstwo Skarbu Państwo nie może sprywatyzować spółek węglowych, jeśli Ministerstwo Gospodarki jako ich właściciel nie chce tego lub nie pozwala na to. Jeśli miałby miejsce silny brak porozumienia odnośnie sposobu postępowania z zagadnieniami prywatyzacyjnymi, to może wystąpić sytuacja patowa. W celu uniknięcia takiej sytuacji, zachodzi potrzeba pisemnego porozumienia pomiędzy Ministerstwem Skarbu Państwa a Ministerstwem Gospodarki, potwierdzającego, że w gestii MSP leżą decyzje związane z prywatyzacją i że MG działając w imieniu MSP nie będzie oprotestowywać żadnych takich decyzji i będzie terminowo przeprowadzać wszelkie niezbędne działania w celu realizacji tych decyzji.

F. UZGODNIENIA BUDŻETOWE, UZGODNIENIA DOT. MONITOROWANIA I NADZORU

l. Uzgodnienia budżetowe i koszty programu

W celu zapewnienia pomyślnej realizacji Program musi mieć odpowiednie fundusze i powinien być uwzględniony w budżecie z wyszczególnionymi pozycjami dla różnych kategorii kosztów. W chwili obecnej ilość górników korzystających z różnych pakietów nie może być dokładnie przewidziana. W wyniku tego koszt pakietu urlopów górniczych nie może zostać dokładnie oszacowany, jako że będzie on uzależniony od ilości górników oraz długości pozostałego im okresu zatrudnienia. Istnieje ryzyko, że koszt Programu może być niedoszacowany. Na przykład, jeśli używa się różnych założeń dotyczących długości okresu urlopu górniczego i zasiłków socjalnych dla pakiem urlopów górniczych, to koszt może wynieść nawet o jeden miliard PLN więcej, niż było to prognozowane uprzednio. Biorąc pod uwagę ryzyko wyższych od oszacowanych kosztów, kryteria kwalifikowania się do Programu nie powinny bvć rozszerzane w celu umknięcia jakichkolwiek dalszych wzrostów kosztów. jako że dodatkowe koszty mogłyby dodać się do potencjalnie wysokich przekroczeń. Byłoby pożądane, aby Rząd przeprowadził_studium na temat demografii zatrudnienia w kopalniach. tak że będzie możliwe uzyskanie bardziej dokładnych szacunków dotyczących kosztów pakietów socjalnych w przyszłym roku realizacji programu.

2. Miedzyministerialny Komitet Sterujący

Proces restrukturyzacji sektora górnictwa węgla kamiennego jest procesem złożonym i obejmującym wiele różnych dziedzin. W związku z tym uważamy, że jest potrzebne forum, na którym będą mogły być koordynowane działania różnych ministerstw i organizacji, rozwiązywane różnice zdań, omawiane zagadnienia i wypracowane porozumienia. Taką rolę mógłby odgrywać Międzyministerialny Komitet Sterujący (MKS). MKS powinien bvć mianowany przez kancelarie Prezesa Rady Ministrów, kierowany przez szefa kancelarii Prezesa Rady Ministrów z wyraźnymi procedurami i przepisami i z małym sekretariatem profesjonalnego personelu wykonującego zadania dla MKS. MKS powinien regularnie przedstawiać Radzie Ministrów swoje poglądy odnośnie postępów w realizacji Programu. Dla tego celu MKS powinien mieć pełen dostęp do informacji wytwarzanych przez organy monitorujące i raportów przygotowywanych przez Ministerstwo Gospodarki jako właściciela. Do stopnia, do jakiego punkty zainteresowania różnych ministerstw nie zostały uwzględnione lub rozwiązane. MKS powinien także przedstawiać takie zagadnienia Radzie Ministrów do jej decyzji. MKS powinien także posiadać techniczne grupy robocze dla (a) ochrony środowiska (kierowana przez Ministerstwo Ochrony Środowiska); oraz (b) restrukturyzacji finansowej (kierowana przez Ministerstwo Finansów) w celu ustanowienia forum, na którym eksperci techniczni reprezentujący różnych krajowych, regionalnych i lokalnych partnerów mogliby się spotykać w celu zapewnienia satysfakcjonującej reprezentacji w zajmowaniu się różnymi zagadnieniami w miarę realizacji Programu. Zauważyliśmy, że Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej oraz Ministerstwo Gospodarki zawarły już porozumienie ustanawiające techniczną grupę roboczą zajmująca się zagadnieniami związanymi z górniczym pakietem socjalnym, Jakiekolwiek nierozwiązane kwestie mogą zostać odesłane do MKS w celu ich rozwiązania lub ostatecznie przekazane do Rady Ministrów w celu podjęcia przez nią decyzji.

3. Uzgodnienia monitorujące

Postęp w realizacji Programu wymaga ścisłego i terminowego monitorowania. Wymaga to wykwalifikowanej i poinformowanej agencji monitorującej. PARGWK S.A. ma dobre kwalifikacje do przeprowadzenia tej ważnej roli w odniesieniu do działań likwidacyjnych spółek węglowych i kopalń. Jednak monitorowanie socjalne powinno być przeprowadzone przez grupę posiadającą odpowiednie zdolności i kwalifikacje (patrz poprzedni paragraf omawiający przeniesienie administracji Górniczym, Pakietem Socjalnym z MG do MPiPS). Istnieje także potrzeba zidentyfikowania i przechowywania kluczowych danych i konkretnych formatów, tak że mogą być aktualizowane i wytwarzane raporty miesięczne, zapewniając dokładną i terminową informacje dla wszystkich zainteresowanych stron, i przez to unikając możliwego zamieszania w odniesieniu do różnych danych pochodzących od różnych grup. Jeśliby rola PARGWK polegałaby na monitorowaniu, lecz nie akceptowaniu aspektów wdrożeniowych to można uniknąć możliwego konfliktu interesów. Jest ważne aby ustanowić wyraźną rolę i zakres odpowiedzialności dla każdej strony związanej z procesem realizacji programu, tj. monitorowanie, opiniowanie, akceptacja powinny być osobno przeznaczone niezależnym agencjom dla przejrzystości i jasności procesu decyzyjnego.

Jest także istotne, aby wszystkie zainteresowane instytucie rządowe i agencie. Ministerstwo Gospodarki, Ministerstwo Skarbu Państwa. Ministerstwo Finansów. Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej Ministerstwo Ochrony Środowiska. Zasobów Naturalnych i Leśnictwa. PARGWK. Górnicza Agencja Pracy miały takie same Systemy Zarządzania Informacjami,_ tak że mają dostęp do takich samych informacji, i że dane są zgodne, wiarygodne i łatwe do uaktualnienia.

Basil G. Kavalsky Dyrektor Krajowy Banku Światowego na Polskę i Kraje Bałtyckie